Mugabe schuwt geen enkel middel om aan te blijven

overgenomen van de Volkskrant

Van onze correspondent Kees Broere − 29/09/10

Bedreigen, angst inboezemen, of openlijk geweld plegen. Opnieuw lijkt president Robert Mugabe van Zimbabwe geen enkel middel te schuwen om zijn bevolking af te houden van nieuwe, voor hem zeer waarschijnlijk desastreuze verkiezingen. Klachten hierover van zijn premier, Morgan Tsvangirai, maken weinig indruk.

Ruim anderhalf jaar kent Zimbabwe een coalitieregering. De officiële afkorting ervan luidt GNU, zodat in de volksmond ook wel gesproken wordt over ‘wildebeest’ (gnoe). Mugabe stal de verkiezingen van 2008. Zijn tegenstander Tsvangirai nam, na maanden onder druk te zijn gezet door andere landen in zuidelijk Afrika, het premierschap op zich.

Sindsdien is in het land de economie iets omhoog geklommen uit het diepe dal waarin het zich bevond. In de politieke situatie is echter nauwelijks wijziging gekomen. Dat blijkt ook nu weer, nu onderhandeld dient te worden over een nieuwe grondwet, die zelf weer de basis moet worden voor verkiezingen, mogelijk in 2011.

Morgan Tsvangirai

Robert Mugabe

Britse demonen
Om de mening van de bevolking te peilen, hield een parlementaire commissie hoorzittingen. Activisten van de regeringspartij Zanu-PF gebruikten deze vooral om critici te schofferen. Zoals een vrouw in Mbare, die hardop bad voor leiders die niet ‘door Britse demonen’ bezeten zijn –– een verwijzing naar buitenlandse steun voor Tsvangirai en zijn MDC-partij.

Maar ook openlijk geweld werd bij de grondwetsraadplegingen niet geschuwd. Minstens één persoon is daardoor om het leven gekomen. Volgens de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) gaat Zanu-PF, met ‘oorlogsveteranen’ uit de onafhankelijkheidsstrijd en jeugdmilities (de zogeheten Green Bombers), ‘ongestraft’ door met het plegen van misdrijven.

‘Dit geweld en deze intimidatie voorspellen weinig goeds voor het referendum en de verkiezingen die volgend jaar kunnen worden gehouden’, aldus HRW. Sommigen vrezen een herhaling van de brute jacht op aanhangers van de oppositie die Mugabe in 2008 organiseerde, nadat hij bij de eerste verkiezingsronde geen meerderheid had gehaald.

Zanu-PF kwam toen, zo blijkt uit het recente boek The Fear van Peter Godwin, met een draaiboek voor ‘Geheime Operaties’ om de oppositie uiteen te laten vallen. Daarbij wordt gesproken over ‘het lastig vallen’ en ‘verdrijven’ van MDC-activisten, maar ook van ‘massaal vervalsen van de uitslag, op alle mogelijke manieren’.

Het geweld van toen kostte waarschijnlijk enkele honderden mensen het leven. Duizenden werden in elkaar geslagen of gemarteld. Vanwege dit alles trok Tsvangirai zich uit de tweede ronde terug en werd Mugabe als enige kandidaat ‘herkozen’.

De hoorzittingen over een nieuwe grondwet zijn tijdelijk stopgezet. De parlementaire commissie spreekt eufemistisch over de intimidaties tijdens de bijeenkomsten: ‘De sfeer is wellicht niet geschikt geweest voor een vrije meningsuiting door sommige deelnemers.’ De commissie pleit niettemin voor latere voortzetting.

Niet iedereen verwacht overigens dat de inbreng van de burgers grote invloed zal hebben op het uiteindelijke document. Het grootste discussiepunt is de voorgestelde macht van de president. De MDC wil die inperken. Zanu-PF kiest voor een president met vergaande bevoegdheden, die eindeloos kan worden herkozen.

Volgens Tsvangirai zal de beslissing over de nieuwe constitutie vooral een zaak van onderhandelingen tussen de politieke partijen worden. Dat komt hem op kritiek te staan van bekende activisten als Lovemore Madhuku, die meent dat ‘deze politici geen respect hebben voor het volk van Zimbabwe.’

Het is het dilemma dat Morgan Tsvangirai sinds het aantreden van de coalitieregering in Zimbabwe gevangen houdt. De premier zegt vaak dat hij, ondanks de obstructies door Mugabe en de zijnen, de samenwerking in stand houdt, juist om voor de bevolking erger te voorkomen. Maar onder de bevolking zien velen hem als marionet van de president, iets waardoor hij juist populariteit verliest.

Overheidsgeweld
Het geweld bij de hoorzittingen is minder geweest dan in 2008 of bij eerdere verkiezingen in het land sinds het begin van deze eeuw. Maar sommige waarnemers zien hierin een experiment voor komend overheidsgeweld. Een westerse diplomaat spreekt in dit verband zelfs van een ‘dry run voor de nieuwe verkiezingen’.

Want opnieuw is de vraag of de 86-jarige president, die al sinds de onafhankelijkheid van 1980 aan de macht is, vrije verkiezingen wil dwarsbomen. Tsvangirai houdt hiermee rekening. In een bijeenkomst met slachtoffers van het recente geweld sprak hij van een ‘oorlogsverklaring’ door Zanu-PF: ‘Een herinnering aan het donkere verleden en een bedreiging voor een zonnige toekomst.’

Bij veel Zimbabwaanse kiezers zit de schrik er nog zo diep in, dat zij Tsvangirai zelfs vragen niet op nieuwe verkiezingen aan te sturen. Daarbij wijzen zij, net als zakenlieden in het land, op de fragiele staat van de economie. Nieuwe politieke chaos zou het herstel te niet kunnen doen.