Kaapse organisatie redt 'fynbos' op Tafelberg
Op de Tafelberg in Kaapstad
groeien veel plantensoorten voor die nergens anders ter
wereld voor komen. Deze unieke flora en fauna wordt echter
bedreigd door uitheemse planten. Inmiddels zijn er
verschillende initiatieven om deze 'indringers' een halt toe
te roepen.
De felle Kaapse zon weerkaats op
een gele helm van een vrouw, terwijl ze de uitlopers van de
Tafelberg afloopt. Gewapend met een spuitbus gevuld met een
blauwe vloeistof, en een nog belangrijkere heggenschaar,
tuurt ze tussen de dichte begroeiing op zoek naar
'indringers'. In dit geval gaat het niet om mensen, maar om
uitheemse planten.
Elke dag lopen tientallen groepjes van het Working for Water programma aan de voet van de Tafelberg op zoek naar deze planten. De dag begint met het verzamelen van de benodigde materialen bij een klein vervallen schuurtje. Een van de eerste teams die arriveert is die van een wat oudere man, meneer Friester. Samen met de assistent project manager Millicent Makoele van de Table Mountain National Park (TMNP) loopt hij het berghok in waar een groot aantal chemicaliën zijn opgeslagen. Friester gaat zijn lijst langs waarop staat welke uitheemse planten zijn gebied voorkomen. “Twee liter Lumberjack, drie liter Hectipron en een liter blauwe verf,” somt hij op, terwijl de assistent project manager een slijmerige substantie van de ene jerrycan naar de andere overgiet.
Terwijl ze dat doet legt ze uit hoe deze chemicaliën precies worden gebruikt. “Je mixt het allemaal door elkaar. En nadat de plant of boom is gekapt, spray je het goedje op de stam. De Lumberjack doodt de resterende plant en de wortels. De Hectipron zorgt dat de Lumberjack niet wordt weggespoeld door de regen en de blauwe verf is om te markeren dat daar een uitheemse plant heeft gezeten.”
Nadat Friester zijn materialen heeft verzameld, springt hij in zijn bakkie en verlaat hij het terrein op weg naar zijn gebied dat vandaag onder handen wordt genomen.
Decoratie
Veel van de uitheemse planten zijn eeuwen geleden naar Zuid-Afrika gekomen. De eerste pioniers brachten ze voor verschillende redenen naar de Kaap. Soms niet eens met opzet. Hoewel de voornaamste redenen toch houtkap en het decoreren van de tuinen waren. En als je de planten ziet dan kun je het de ontdekkingsreizigers die hier kwamen niet kwalijk nemen. Zoals de Port Jackson met zijn vijgenbladeren en rode bessen en de Black Wattle die iets wegheeft van een kerstboom.
Er zijn een aantal redenen waarom het van groot belang is dat de uitheemse planten worden verwijderd. Ten eerste zijn ze ‘invasive’. Dit betekent dat de planten de inheemse flora overnemen. Daarmee komt ook de biodiversiteit in gevaar. Omdat de uitheemse planten geen natuurlijke vijanden hebben, kunnen ze zich in razend tempo voortplanten in een bepaalde regio.
Daarnaast is de waterinname van veel uitheemse planten veel hoger dan van de lokale planten. In een land als Zuid-Afrika, dat te maken heeft met watertekorten, is dit een groot probleem.
Kirstenbosch
In de Kirstenbosch botanische tuinen in Kaapstad, aan de voet van Devil’s Peak, hebben ze al jaren evaring met het verwijderen van uitheemse plantensoorten. “Sinds de jaren ’60 staat het verwijderen van uitheemse plantensoorten hoog op onze prioriteitenlijst,” zegt Augustine Morkel, parkmanager van Kirstenbosch.
“Daarom is het verwijderen van exoten nu alleen nog maar een taak waar we relatief weinig energie in hoeven te stoppen. We hebben tien mannen in het park die speciaal zijn opgeleid om de planten die hier niet thuis horen te herkennen en direct op de juiste wijze te verwijderen,” vertelt Morkel. Volgens hem moet je snel zijn als het gaat om het verwijderen. Een aantal plantensoorten kan zich binnen zes tot acht maanden voortplanten. “Het verwijderen van uitheemse planten een probleem dat je bijna niet kan uitroeien. En als we er niks aan doen dan ziet Zuid-Afrika er over een aantal jaar uit als Australië. Een droog, woestijnachtig land.”
En dat zou nogal ironisch zijn, omdat het overgrote deel van alle uitheemse planten uit Australië komt. Van de uitheemse planten die een probleem vormen voor de biodiversiteit van Zuid-Afrika, komt 42 procent van ‘Down Under’. Daarnaast vecht Australië ook nu tegen de opkomst van de zogenoemde blombos een plant die oorspronkelijk juist in Zuid-Afrika voorkomt.
Working for water
Jarenlang werd het probleem met uitheemse planten genegeerd, maar daar is een aantal jaar geleden verandering in gekomen. Sinds vijf jaar loopt het Working for Water programme. Dit initiatief slaat twee vliegen in één klap: Het Table Mountain National Park wordt ontdaan van uitheemse planten én het schept werkgelegenheid aangezien dit werk wordt uitgevoerd door mensen uit de townships van Kaapstad.
In het tweejarige programma worden mensen opgeleid om uitheemse planten te herkennen en te verwijderen. “Tijdens de opleiding krijgen de deelnemers training in het gebruik van verschillende chemicaliën die nodig zijn voor het uitroeien van de planten. Daarnaast worden ze opgeleid in het bestrijden van bosbranden, die wel eens in het park en op de berg voorkomen. Ook eerste hulp en veiligheid en gezondheid komen aan bod.”
Working for water is een van de initiatieven die is opgestart na branden op de Tafelberg in het jaar 2000. Aangezien er algemeen gedacht werd dat uitheemse planten de oorzaak voor de branden waren, werden de eerste initiatieven opgestart. Alleen veroorzaken uitheemse planten geen branden, maar maken ze die complexer zegt Morkel. “Omdat de uitheemse planten hoger groeien dan de fynbos die hier normaal groeit, reiken de vlammen hoger dan ‘normaal’ en dat maakt het moeilijker om ze te blussen.”
Volgens Morkel is het juist nu met de klimaatsveranderingen belangrijk om de planten te verwijderen. “Daardoor is de periode waarin veel regen valt veel korter, zijn de zomers langer en als je dan een bosbrand hebt, dan heb je dat liever in een fynbos-gebied omdat die vegetatie veel lager is.”
Toekomst
Het gevecht tegen uitheemse planten zal altijd blijven bestaan, maar er worden wel steeds nieuwe middelen en manieren uitgeprobeerd om ze te bestrijden. Zo wordt er onderzocht of er exotische insecten kunnen worden ingevoerd. Morkel: “Maar dat is een heel lastig proces, want je kunt je voorstellen dat je niet het zelfde probleem wilt hebben met bijvoorbeeld bijen. Maar voor de steile kliffen zou het een uitkomst zijn.
Volgens Morkel is ook een verandering in het gedrag van de Zuid-Afrikanen aan de gang. “Vroeger vond men het mooi en speciaal om exotische planten in de tuin te hebben. Deze planten gingen zich dan voortplanten en dat vormde ook een probleem. “Tegenwoordig willen mensen planten die hier thuis horen. Die ze geen extra water te hoeven geven en je van achter je raam kunt zien bloeien.” Zoals Moeder Natuur het bedoeld heeft met de Kaapse flora.
Serginho Roosblad is freelance journalist die de afgelopen maanden stage liep bij The Big Issue in Kaapstad.
Elke dag lopen tientallen groepjes van het Working for Water programma aan de voet van de Tafelberg op zoek naar deze planten. De dag begint met het verzamelen van de benodigde materialen bij een klein vervallen schuurtje. Een van de eerste teams die arriveert is die van een wat oudere man, meneer Friester. Samen met de assistent project manager Millicent Makoele van de Table Mountain National Park (TMNP) loopt hij het berghok in waar een groot aantal chemicaliën zijn opgeslagen. Friester gaat zijn lijst langs waarop staat welke uitheemse planten zijn gebied voorkomen. “Twee liter Lumberjack, drie liter Hectipron en een liter blauwe verf,” somt hij op, terwijl de assistent project manager een slijmerige substantie van de ene jerrycan naar de andere overgiet.
Terwijl ze dat doet legt ze uit hoe deze chemicaliën precies worden gebruikt. “Je mixt het allemaal door elkaar. En nadat de plant of boom is gekapt, spray je het goedje op de stam. De Lumberjack doodt de resterende plant en de wortels. De Hectipron zorgt dat de Lumberjack niet wordt weggespoeld door de regen en de blauwe verf is om te markeren dat daar een uitheemse plant heeft gezeten.”
Nadat Friester zijn materialen heeft verzameld, springt hij in zijn bakkie en verlaat hij het terrein op weg naar zijn gebied dat vandaag onder handen wordt genomen.
Decoratie
Veel van de uitheemse planten zijn eeuwen geleden naar Zuid-Afrika gekomen. De eerste pioniers brachten ze voor verschillende redenen naar de Kaap. Soms niet eens met opzet. Hoewel de voornaamste redenen toch houtkap en het decoreren van de tuinen waren. En als je de planten ziet dan kun je het de ontdekkingsreizigers die hier kwamen niet kwalijk nemen. Zoals de Port Jackson met zijn vijgenbladeren en rode bessen en de Black Wattle die iets wegheeft van een kerstboom.
Er zijn een aantal redenen waarom het van groot belang is dat de uitheemse planten worden verwijderd. Ten eerste zijn ze ‘invasive’. Dit betekent dat de planten de inheemse flora overnemen. Daarmee komt ook de biodiversiteit in gevaar. Omdat de uitheemse planten geen natuurlijke vijanden hebben, kunnen ze zich in razend tempo voortplanten in een bepaalde regio.
Daarnaast is de waterinname van veel uitheemse planten veel hoger dan van de lokale planten. In een land als Zuid-Afrika, dat te maken heeft met watertekorten, is dit een groot probleem.
Kirstenbosch
In de Kirstenbosch botanische tuinen in Kaapstad, aan de voet van Devil’s Peak, hebben ze al jaren evaring met het verwijderen van uitheemse plantensoorten. “Sinds de jaren ’60 staat het verwijderen van uitheemse plantensoorten hoog op onze prioriteitenlijst,” zegt Augustine Morkel, parkmanager van Kirstenbosch.
“Daarom is het verwijderen van exoten nu alleen nog maar een taak waar we relatief weinig energie in hoeven te stoppen. We hebben tien mannen in het park die speciaal zijn opgeleid om de planten die hier niet thuis horen te herkennen en direct op de juiste wijze te verwijderen,” vertelt Morkel. Volgens hem moet je snel zijn als het gaat om het verwijderen. Een aantal plantensoorten kan zich binnen zes tot acht maanden voortplanten. “Het verwijderen van uitheemse planten een probleem dat je bijna niet kan uitroeien. En als we er niks aan doen dan ziet Zuid-Afrika er over een aantal jaar uit als Australië. Een droog, woestijnachtig land.”
En dat zou nogal ironisch zijn, omdat het overgrote deel van alle uitheemse planten uit Australië komt. Van de uitheemse planten die een probleem vormen voor de biodiversiteit van Zuid-Afrika, komt 42 procent van ‘Down Under’. Daarnaast vecht Australië ook nu tegen de opkomst van de zogenoemde blombos een plant die oorspronkelijk juist in Zuid-Afrika voorkomt.
Working for water
Jarenlang werd het probleem met uitheemse planten genegeerd, maar daar is een aantal jaar geleden verandering in gekomen. Sinds vijf jaar loopt het Working for Water programme. Dit initiatief slaat twee vliegen in één klap: Het Table Mountain National Park wordt ontdaan van uitheemse planten én het schept werkgelegenheid aangezien dit werk wordt uitgevoerd door mensen uit de townships van Kaapstad.
In het tweejarige programma worden mensen opgeleid om uitheemse planten te herkennen en te verwijderen. “Tijdens de opleiding krijgen de deelnemers training in het gebruik van verschillende chemicaliën die nodig zijn voor het uitroeien van de planten. Daarnaast worden ze opgeleid in het bestrijden van bosbranden, die wel eens in het park en op de berg voorkomen. Ook eerste hulp en veiligheid en gezondheid komen aan bod.”
Working for water is een van de initiatieven die is opgestart na branden op de Tafelberg in het jaar 2000. Aangezien er algemeen gedacht werd dat uitheemse planten de oorzaak voor de branden waren, werden de eerste initiatieven opgestart. Alleen veroorzaken uitheemse planten geen branden, maar maken ze die complexer zegt Morkel. “Omdat de uitheemse planten hoger groeien dan de fynbos die hier normaal groeit, reiken de vlammen hoger dan ‘normaal’ en dat maakt het moeilijker om ze te blussen.”
Volgens Morkel is het juist nu met de klimaatsveranderingen belangrijk om de planten te verwijderen. “Daardoor is de periode waarin veel regen valt veel korter, zijn de zomers langer en als je dan een bosbrand hebt, dan heb je dat liever in een fynbos-gebied omdat die vegetatie veel lager is.”
Toekomst
Het gevecht tegen uitheemse planten zal altijd blijven bestaan, maar er worden wel steeds nieuwe middelen en manieren uitgeprobeerd om ze te bestrijden. Zo wordt er onderzocht of er exotische insecten kunnen worden ingevoerd. Morkel: “Maar dat is een heel lastig proces, want je kunt je voorstellen dat je niet het zelfde probleem wilt hebben met bijvoorbeeld bijen. Maar voor de steile kliffen zou het een uitkomst zijn.
Volgens Morkel is ook een verandering in het gedrag van de Zuid-Afrikanen aan de gang. “Vroeger vond men het mooi en speciaal om exotische planten in de tuin te hebben. Deze planten gingen zich dan voortplanten en dat vormde ook een probleem. “Tegenwoordig willen mensen planten die hier thuis horen. Die ze geen extra water te hoeven geven en je van achter je raam kunt zien bloeien.” Zoals Moeder Natuur het bedoeld heeft met de Kaapse flora.
Serginho Roosblad is freelance journalist die de afgelopen maanden stage liep bij The Big Issue in Kaapstad.