| Achtergrond en
geschiedenis
Bron: o.a.ministerie
van Buitenlandse zaken
|
- Tot meer dan 20.000 jaar geleden was
Zambia met een kleine jager-verzamelaar-populatie een dunbevolkt
gebied. Veehouders en agrariërs arriveerden in het gebied vanaf de
derde eeuw voor Christus en in de 15e en 16e
eeuw trokken Arabische en Portugese handelaren het gebied in op zoek
naar slaven, ivoor en koper. Vanaf het midden van de 19e
eeuw werd het gebied ook door Europeanen aangedaan;
ontdekkingsreizigers (onder wie David Livingstone), missionarissen en
handelaren. In 1888 verkreeg Cecil Rhodes, leider van British South
Africa Company (BSAC), de exclusieve rechten over de mijnbouw van het
Barotseland. In 1911 viel het hele huidige Zambia, toen Northern
Rhodesia, onder controle van de BSAC. In 1924 werd Northern Rhodesia
protectoraat van Groot-Brittannië. Vooral vanaf de vijftiger jaren
groeide het protest tegen de koloniale overheersing en nam de roep om
onafhankelijkheid toe. In 1962 werden verkiezingen gehouden die een
coalitieregering opleverden bestaande uit Kenneth Kaunda's United
National Independence Party (UNIP) en Harry Nkumbula's African
National Congress (ANC). De coalitie viel korte tijd later uiteen en
vanaf de onafhankelijkheid in oktober 1964 regeerde de UNIP, onder
leiding van Kaunda, over Zambia. Aanvankelijk tolereerde Kaunda
politieke oppositie, totdat hij in 1972 het eenpartijstelsel invoerde.
- Gedurende de jaren zeventig was Zambia
het decor van binnenlandse ongeregeldheden met een couppoging in 1980
en een serie stakingen geleid door de Zambia Congress of Trade Unions
(ZCTU). Vooral maatregelen om de economie weer op gang te krijgen,
leverden in de jaren tachtig veel weerstand op bij de bevolking.
- In 1990 voerde Kaunda opnieuw een
meerpartijenstelsel in. De oppositie verenigde zich in de Movement for
Multiparty Democracy (MMD), onder leiding van toenmalig vakbondsleider
Frederick Chiluba. De MMD kwam als grote overwinnaar uit de
verkiezingen in 1991 tevoorschijn: de toenmalige vakbondsleider
Frederick Chiluba werd voor de eerste maal tot president gekozen. In
1996 werd Chiluba herkozen tijdens verkiezingen die in het algemeen
betiteld werden als ‘not free and fair’. Deze verkiezingen waren
geboycot door de belangrijkste oppositiepartijen (w.o. UNIP) en
internationale monitors, vanwege onder meer de manipulatie van de
grondwet: een aanpassing maakte de kandidatuur van oppositieleider
Kaunda en diens tweede man effectief onmogelijk. In 1997 werd Chiluba
geconfronteerd met een kortstondige poging tot een militaire
staatsgreep.
- Eind 2001 werden wederom algemene
verkiezingen gehouden. Deze brachten de MMD kandidaat Levy Mwanawasa,
een advocaat, aan de macht.
|
|
Dr. Kenneth Kaunda
|
| Zambia |
Geografie |
top
van de pagina
|
| Oppervlakte: |
752.614
km² (18 x Nederland) |
| Landsgrenzen:
|
- totaal:
5.664 km -
grenslanden: Angola 1.110 km, Democratische
Republiek van Congo 1.930 km, Malawi 837 km, Mozambique 419 km, Namibië
233 km, Tanzania 338 km, Zimbabwe 797 km
|
| Klimaat: |
tropisch
, afhankelijk van de hoogte;regenseizoen
van oktober
tot
april |
| Natuurlijke
hulpbronnen: |
goud,
zilver, kolen, edelstenen, diamanten, platinum, koper, uranium,
zout,
zink, kobalt, lood waterkracht |
| Geïrrigeerd
land: |
460
km² in 1993 |
| Landgebruik: |
landbouwgrond:
7% permanent landbouwgrond:
1% weidegrond: 40% bossen: 39% anders:
14% in 1993 |
| Milieuproblemen: |
tropische
stormen in november
tot
april |
| Zambia |
De
bevolking |
top
van de pagina
|
| Bevolkingsaantal: |
10,5
miljoen in 2001
- Dit getal kan ernstig worden beïnvloed ten gevolgen van de
ziekte aids. |
| Bevolkingsdichtheid: |
14,6 inwoners per km² in
2001 |
| Leeftijdsopbouw: |
0-14
jaar:
47.36%
- 15-64 jaar: 50.14%
- 65 jaar en ouder:
2.5% in 2001 |
| Bevolkingsgroei: |
0.26%
in 2001 Dit
getal is beïnvloed ten gevolgen van de ziekte aids. |
| Kindersterfte:
|
- 90.89
doden op 1000 levend geborenen gegevens van 2001 In vergelijk met NL: 4,37
|
| Kinderen tot 5
jaar met ondergewicht: |
24% |
| Drinkwater: |
64% van de mensen hebben toegang tot veilig drinkwater in
1999 |
Levensverwachting:
|
- totaal van de populatie:37.29
vrouwen 37.53 jaar
– mannen 37.06 jaar; gegevens van
2001
- sterk gedaald door de verwoestende
impact van HIV/AIDS
|
| Vruchtbaarheidcijfer: |
2.43
kinderen gemiddeld per vrouw in 2001 |
| Verspreiding
van AIDS bij volwassenen: |
- 20 %
- gegevens van 2000; aantal mensen met AIDS over 1
miljoen
- aantal AIDS doden: 150.000
gegevens van 2000
|
| Etnische
groepen: |
Afrikaans
98.7%, Europees 1.1%, anders 0.2% |
| Religies: |
Christen
50%-75%, Moslim
en
Hindu 24%-49%, inheemse
godsdiensten 1% |
| Talen: |
Engels,
Nyanja, Bemba, Tonga, Lozi, en vele andere |
| Alfabetisme: |
definitie:
Lezen en schrijven boven de leeftijd van 15 jaar
totaal van de bevolking:
78.2% - mannen:85.6 % - vrouwen:71.3
% in 1995 |
| Zambia |
De
overheid |
top
van de pagina
|
| Naam van het
land: |
Republic
of Zambia; in het kort: Zambia |
| Type overheid: |
Republiek |
| Hoofdstad: |
Lusaka |
| Administratieve
indeling: |
9
provincies; Central, Copperbelt, Eastern, Luapula, Lusaka, Northern,
North-Western, Southern, Western |
| Onafhankelijk
sinds: |
24
october 1964 van Engeland |
| Nationale
feestdag: |
24 october |
| Grondwet:
|
De
derde grondwet van Zambia dateert uit 1996 en voorziet in een verdeling
van de macht tussen de uitvoerende, wetgevende en rechtsprekende macht.
De rechtsprekende macht is in principe onafhankelijk. |
| Rechtelijk
systeem: |
Op
basis van het Engelse rechtssysteem en het gewoonterecht. |
| Stemrecht: |
Vanaf
18 jaar |
| Uitvoerende
macht: |
De
president heeft uitvoerende macht, wordt gekozen voor een periode van 5
jaar en is éénmaal herkiesbaar. Ook bepaalt de grondwet dat beide
ouders van een presidentskandidaat van Zambiaanse afkomst dienen te
zijn. President Levy Mwanawasa, kwam in december 2001 aan de macht en leidt een
minderheidsregering.
Op 2 oktober 2006 werd de
Zambiaanse
president Levy Mwanawasa herkozen voor een tweede termijn.
Mwanawasa versloeg zijn twee rivalen
met comfortabele voorsprong met 43 procent van de stemmen,
Michael Sata kreeg 30 procent en zakenman Haikanda Hichilima 25
procent. Sata zei de uitslag te zullen aanvechten, omdat er
sprake zou zijn van fraude. Eerder maandag raakten aanhangers van
Sata slaags met agenten in verschillende sloppenwijken van de
hoofdstad Lusaka. Ook na de vorige verkiezingen, in 2001, werden
veel beschuldigen van fraude geuit. Mwanawasa won destijds met 29
procent van de stemmen.
|
|
|
| Wetgevende
macht: |
De
wetgevende macht ligt bij het parlement, de National Assembly, die
bestaat uit 150 gekozen en 8 benoemde leden. Parlementsverkiezingen
vinden plaats om de 5 jaar en ministers zijn tevens parlementslid
In het parlement heeft de Movement for
Multiparty Democracy (MMD) nu een minderheid van 77
zetels; de oppositie heeft er gezamenlijk 81 (de belangrijkste
partijen zijn UPND (49), UNIP (13) en FDD (12)). De betrouwbaarheid
van de officiële uitslagen wordt echter betwist en er lopen talloze
rechtzaken om diverse uitslagen aan te vechten.
|
|
| Sociale
situatie: |
- Onderwijs
- Lager onderwijs is niet gratis in
Zambia. Voor een doorsnee gezin kunnen de kosten (boeken, uniform,
schoolgeld) oplopen tot 20% van het inkomen. Hoewel het principe van 'cost-sharing'
beoogt bij te dragen aan de verbetering van de kwaliteit van het
onderwijs wordt dit doel niet bereikt en leidt zelfs tot een toename
van het aantal uitvallers. Op basis van de volkstelling van 2000
blijkt het gemiddelde van het aantal kinderen dat het lager onderwijs
afmaakt nationaal op 65,5% te liggen.
- Voor het middelbaar onderwijs ligt dat
percentage op 42%. De verhouding leerlingen-leraar ligt voor het lager
onderwijs op 39:1 en voor het middelbaar onderwijs op 46:1. Ook de
beschikbaarheid van leermiddelen is een groot probleem. Op de lagere
scholen is het niet ongewoon dat 5 kinderen samen met 1 leerboek
moeten doen. De infrastructuur is zowel kwalitatief als kwantitatief
onvoldoende. Er zijn onvoldoende gekwalificeerde onderwijzers
beschikbaar en de effecten van de HIV/AIDS epidemie verslechteren die
situatie dramatisch. Ook het aantal kinderen dat de ouders verliest
als gevolg van HIV/AIDS neemt explosief toe waarmee de voortzetting
van hun opleiding niet te financieren blijkt voor de families die deze
kinderen opvangen. Er is nog geen sprake van een duidelijke
verbetering, wel van een vertraging van de verslechtering. Voor
middelbaar en hoger onderwijs is de situatie eveneens zorgelijk.
Inmiddels is er in 2001 een begin gemaakt met de hervorming van het
beroeps- en technisch onderwijs waarin Nederland, naast een aantal
donoren als Denemarken, Duitsland en de Wereld Bank samenwerkt met de
overheid.
-
Gezondheidszorg
-
Sinds begin jaren negentig probeert de
overheid gezondheidshervormingen door te voeren gericht op basis
gezondheidszorg (eerstelijns ziekenhuis en lager) inclusief een
decentralisatie van management en (financiële) middelen naar de
service niveaus (districten / ziekenhuizen / trainingsinstituten
etc.). Het overheidsbeleid en planning zijn redelijk goed te
noemen, de uitvoering is echter wisselend. Positieve ontwikkelingen
op districtsniveau (inclusief eerstelijns ziekenhuis), een
verbeterde planning en redelijk transparant gebruik van de beperkte
financiële middelen, worden afgewisseld met negatieve op centraal
niveau wat betreft aanbestedingen, en in het algemeen trage
voortgang van decentralisatie van management & (financiële)
middelen. Er is een chronisch tekort aan professionele staf, wat
verergerd is door HIV/AIDS. De HIV/AIDS epidemie heeft, met name op
deze sector een enorm negatief effect, bijv zo'n 60% van de
ziekenhuispatiënten lijdt aan HIV/AIDS gerelateerde aandoeningen.
- Aids
- HIV/AIDS is een nationale crisis en
heeft een verwoestend effect op ontwikkelingsprocessen in alle
sectoren. De HIV prevalentie onder de bevolking van 15-45 jaar is
20%! Verwacht wordt dat de gemiddelde levensverwachting door de
sterfte aan HIV/AIDS nog verder zal dalen. Men schat dat er in 2015
bijna 1 miljoen weeskinderen zullen zijn.
|
|
| Vertegenwoordiging
van Nederland in Lusaka |
- Ambsgebied: Zambia,
Malawi
- Chef de
Poste: drs. P. Schönherr
- Adres: P.O.
Box
31905
10101 Lusaka
- Telefoon: 00-260-1-254813
/ fax:
00-260-1-253733
- e-mail: nlgovlus@zamnet.zm
- meer
details:
bob.minbuza.nl/
|
|
| Mensenrechten:
bron:
ministerie
van Buitenlandse zaken
|
- Over het geheel genomen worden de
mensenrechten redelijk nageleefd, hoewel bij sommige aspecten
kritische kanttekeningen geplaatst kunnen worden.
- Hoewel de grondwet voorziet in
vrijheid van drukpers en meningsuiting, zijn de media bijna
volledig in handen van de overheid. Er zijn maar drie landelijke
dagbladen waarvan er twee in handen van de staat zijn.
- De enige televisiezender wordt in
hoge mate door de staat gecontroleerd en heeft maar een beperkt
bereik.
- Met de verbetering van de vaak harde
levensomstandigheden in de vaak overvolle gevangenissen en
ontoereikende hygiëne, wordt slechts mondjesmaat resultaat
geboekt. Daarnaast is de procesgang vaak een langdurig slepende
zaak door de, qua menskracht en infrastructuur, vaak ontoereikend
toegeruste rechterlijke instellingen.
- Zambia kent de doodstraf, maar deze
is de afgelopen jaren niet ten uitvoer gelegd.
- Van regeringswege is bij wet de
Permanent Human Rights Commission ingesteld, belast met het
toezicht op de naleving van de mensenrechten.
- In Zambia bestaat aanzienlijke
genderongelijkheid: vrouwen worden zowel op papier als in praktijk
achtergesteld. De overheid erkent deze problematiek en heeft
binnen het kabinet een divisie voor gender en ontwikkeling gecreëerd.
|
- Zie
ook: Amnesty
International
|
|
| Zambia |
Economie |
top
van de pagina
|
| Economie: |
-
Sedert de democratische omwenteling in 1991
heeft Zambia goede vooruitgang geboekt op het gebied van liberalisering en
structurele aanpassing van de economie. Het bevorderen van de niet-koper
exporten en het privatiseren van ruim 200 staatsbedrijven heeft ertoe
bijgedragen dat de economie een iets bredere basis kreeg. Dit vertaalde
zich echter nauwelijks in economische groei. Bovendien gaven diverse
sociale indicatoren gedurende de jaren negentig een soms dramatische
verslechtering te zien. Vooral als gevolg van het trage verloop van de
privatisering van ZCCM (de staatskopermijnen) ontstond rond 1998 een
economische crisis; ZCCM maakte zeer grote verliezen, de Zambiaanse
schuldenlast liep hoog op en de economie gaf een inkrimping te zien. Onder
druk van de donoren, IMF en Wereldbank werden de mijnen in 1999
uiteindelijk geprivatiseerd; zij het voor een verkoop bedrag dat
aanzienlijk lager was dan eerdere aanbiedingen. Als gevolg van de nieuwe
investeringen en de meer rationale bedrijfsvoering nam de productie – en
Zambia’s export – snel toe. In de jaren 1999 – 2001 bestond
toenemend optimisme dat Zambia uit het economische dal zou klimmen;
volgens voorspellingen zou Zambia enkele jaren achtereen een economische
groei van 4% of meer doormaken.
- Als gevolg van de slechte koperprijzen op
de wereldmarkt is inmiddels de toekomst van de Zambiaanse koperindustrie,
die de bron is van 70% van de exporten, onder druk komen te staan.
Algemeen worden de groeiverwachtingen naar beneden bijgesteld
|
|
| Bruto Nationaal
Product: |
US $
3,8 miljard in 2001 |
| Groei BNP: |
4,5%
(2002 voorspeld), 3,9% (2001), 3,1% (2000) |
| BNP per hoofd
van de bevolking: |
US $
320 in 1999 vlg de Wereldbank |
| Bevolking onder
de armoedegrens: |
86% in
1993 |
| Inflatie van de
consumptieartikelen: |
21,5%
in 2001, 26% in 2000 en 26,8% in 1999 |
| Arbeidskrachten
per sector: |
Landbouw
en visserij 85%, industrie 6%, handel en diensten 9% |
| Budget: |
inkomsten:
$900 miljoen - uitgaven: $1 miljard, in 1999 |
- Industrie:
|
kopermijnen,
constructie, voedsel en drank productie, chemicaliën, textiel,
kunstmest. |
| Groei industriële
productie: |
6.1%
in 2000 |
| Elektriciteitsproductie: |
7.642
miljard kWh in 1999 |
| Bron van de
elektriciteitsproductie: |
fossiele
brandstof: 0.55% waterkracht: 99.45% |
| Elektriciteitsconsumptie: |
5.926
miljard kWh in 1999 |
| Landbouw
producten: |
maïs,
sorghum, rijst, pinda's, zonnebloemenzaden, groenten, bloemen, tabak,
katoen, rietsuiker, cassave (tapioca); rundvee, geiten, varkens,
pluimvee, melk, eieren, koffie |
| Export: |
US $ 875,6 miljoen in 2001 |
| Export
producten: |
koper,
kobalt, electriciteit, tabak |
| Export -
partners: |
Verenigd
Koninkrijk, Zuid-Afrika, Zwitserland, Malawi, Japan, Saoudi Arabië,
India, Thailand |
| Import: |
US
$1.05 miljard in 2000 |
| Importgoederen: |
Aardolieproducten,
metalen, machines, transportmiddelen |
| Import -
partners: |
Zuid-Afrika
48%, Saoudi Arabië,
Zimbabwe , Verenigd Koninkrijk, Verenigde Staten |
| Buitenlandse
schuld: |
US $
5,8 miljard in 2001 |
| Economische
hulp: |
US
$1.99 miljard in 1995 |
- Geld:
|
- Zambiaanse Kwacha ZMK
Er dient rekening gehouden te worden
met een grote inflatie
- 100 ZMK = 0.0251 EUR ---- 1
EUR = 4000 ZMK per
01/'06
|
| Zambia |
Diversen |
top
van de pagina
|
| Internet landen
code: |
.zm |
| Internet
Providers: |
3 in
2000 |
| Internet
gebruikers: |
15.000 |
| Spoorwegen: |
totaal:
2.157 km |
| Wegen: |
totaal:
66.781 km verhard en onverhard |
| Waterwegen: |
2.250
km o.a Lake Tanganyika en de Zambezi en Luapula rivier |
| Havens: |
Mpulungu |
