Nieuws van Ruanda

Rwanda verengelst in rap tempo. Met de recente toetreding tot de Oost-Afrikaanse gemeenschap lijkt het land zich definitief te hebben losgemaakt uit de francofone invloedsfeer.

Straten in de Rwandese hoofdstad Kigali dragen nog altijd namen als ’Avenue de la République’ en ’Rue de la Concorde’. En een tosti op de kaart van het Hotel des Mille Collines, bekend geworden van de film Hotel Rwanda, heet nog steeds een croque monsieur.

Maar deze erfenissen uit het francofone verleden moeten een toenemende invloed uit het Engelssprekende deel van de wereld naast zich dulden. Engelstalige billboards drukken hun stempel op het straatbeeld. ’Thank you and goodbye’, zegt de stewardess van Rwandair vriendelijk bij het verlaten van het vliegtuig.

Voor de Rwandese genocide, waarin naar schatting tussen de 800.000 en een miljoen mensen in koelen bloede werden afgeslacht, waren Kinyarwanda en Frans dé officiële talen.

Nu is daar het Engels, de nieuwe lingua franca, bijgekomen. In het verplichte curriculum van de meeste scholen zijn die drie talen opgenomen.

De catastrofe van 1994 markeert in meer dan één opzicht een kentering. Niet alleen vond erna een regimewisseling plaats – de Hutu génocidaires vluchtten de grens over naar Congo en er kwam een regering voornamelijk bestaande uit Tutsi’s.

Veel van die Tutsi’s waren eind jaren vijftig, begin jaren zestig verjaagd door Hutu’s en onder meer gevlucht naar het door Britten gedomineerde Oeganda; tot die vluchtelingen behoorde ook de huidige president Paul Kagame.

Bovendien lag de dubieuze rol die Frankrijk tijdens de genocide speelde nog vers in het geheugen. Zo kreeg veel wat Frans was een wrange bijsmaak.

Sinds het aantreden van president Kagame is het proces van verengelsing versneld. Binnen de overheid en het bedrijfsleven is het zaak om je in het Engels te redden. „Wij vergaderen in het Engels”, zegt Door Plantenga, directeur van Heineken in Rwanda. „Op ministersniveau en in het management is dat de voertaal, de laag eronder spreekt nog wel Frans”.

Dat de ontwikkelingen razendsnel gaan kan architect Andrew Makokha beamen. Deze Keniaan werkt al twee jaar als expat in Kigali. „We zijn aan het overschakelen op Britse standaarden. Franse ramen openen naar binnen. Bij de Britten is het precies andersom. In onze tekeningen laten we de ramen nu dus ook naar buiten openzwaaien.” Idem dito voor stopcontacten: in de ontwerpen van Mukokha vinden we geen ronde Europese poolopeningen maar vierkante Britse. „Soms heb ik het idee dat het te snel gaat en de mensen in verwarring zullen raken”, vindt Makokha.

Voor veel jongeren zijn de veranderingen vanzelfsprekend. „Natuurlijk spreek je Engels”, zegt de Rwandese Diane (21), die haar geld verdient als radiopresentatrice. „Frans is een beetje passé.”

Op 1 juli trad Rwanda toe tot de Oost-Afrikaanse gemeenschap (EAC), een verbond waarin Kenia, Tanzania, Oeganda, Rwanda en Burundi op economisch en politiek terrein steeds nauwer samenwerken. Van oudsher behoort dit blok tot de invloedssfeer van Groot-Brittannië – Kenia en Oeganda zijn voormalige Britse koloniën, Tanzania een voormalig Brits protectoraat.

President Kagame, die zich erop voorstaat geen woord Frans te spreken, wil daarbovenop ook lid worden van het Britse Gemenebest van Onafhankelijke Staten. Het is lang geleden dat het Gemenebest een nieuw lid mocht verwelkomen.

Los van de economische invloed van toetreding tot de EAC, kunnen de ontwikkelingen vertrouwde dagelijkse routines ingrijpend gaan veranderen. Hoelang zal er nog rechts worden gereden op de Rwandese wegen? Zelfs de tijd staat ter discussie. De officiële Rwandese tijd is GMT+2, die in Kenia GMwT+3. Zal de zon in Kigali voortaan een uur later onder gaan? Er wordt over gesproken, zoveel is zeker.

Kigali en Parijs: ijzig

De ijzige relatie tussen Kigali en Parijs culmineerde vorig jaar in het verbreken van de diplomatieke betrekkingen door Rwanda. De Franse diplomatieke vertegenwoordiging kreeg een etmaal om zich uit de voeten te maken. Aanleiding was een uitspraak van de Franse rechter Jean-Louis Bruguìere. Hij oordeelde dat de Rwandese president Paul Kagame terecht moet staan wegens oorlogsmisdaden, inclusief de moord op de toenmalige president Habyarimana. Deze moord vormde het startschot voor de genocide van 1994. De historicus Martin Meredith beschrijft in ’The State of Africa’, hoe Afrikaanse leiders in april van dat jaar, daags voor de genocide, een regionale bijeenkomst wilden houden in Tanzania. „Mobutu en de Fransen hielden dit tegen.” Hij citeert het hoofd van het Afrikabureau in het Elysée: „Dat soort ontmoetingen in Tanzania kunnen we niet gebruiken. Het kan niet zo zijn dat we anglofone landen laten beslissen over de toekomst van een francofoon land.”